Uyên ương, phượng hoàng

Uyên ương, phượng hoàng v.v…  là những cặp đôi  mang tính hình tượng được bắt nguồn từ Trung Quốc và sử dụng rộng rãi ở các nước châu Á .

.

1. Uyên ương

Có thể tìm hiểu thông tin chi tiết tại wiki.

.

Con đực thì trên cổ có lông mã trắng và dài, cánh to mà đẹp, con cái thì không có lông mã, cánh cũng xấu, thường ở trong sông trong hồ. Con đực gọi là uyên, con cái gọi là ương, đi đâu cũng có đôi không rời nhau, trong đời sống của mình, chúng chỉ kết đôi 1 lần (không có chuyện “tái giá” như  con người đâu ạ ^^) vì thế, người xưa nói ví uyên ương như sự vợ chồng tốt đẹp, chung thủy.

.

Đến nay, người Trung Quốc cũng như  người gốc Hoa ở các nơi trên thế giới vẫn giữ tập tục trang trí phòng cưới, tặng quà cưới v.v… bằng những vật có hình uyên ương như  1 lời chúc tốt đẹp.

.

.

Ngày nay, báo chí Việt Nam dùng từ này khá bừa bãi, cứ  cặp nào đang yêu nhau là gắn ngay mác “đôi uyên ương” vào. Mà nghe tới “uyên ương”, chắc mọi người vẫn nhớ 1 thời ở Việt Nam thịnh hành bài hát Uyên ương hồ điệp mộng (鴛鴦蝴蝶夢.  Có một câu trong bài hát được lấy từ thơ của Lý Bạch (抽刀断水水更流 举杯消愁愁更愁/ Lấy dao chém xuống nước, nước càng chảy mạnh, Nâng chén tiêu sầu càng sầu thêm) ~~~ mình lại đi lan man rồi.

.

.

2. Phượng hoàng

Ðời xưa bảo chim phượng hoàng ra là điềm có đế vương. Đây là  loài chim truyền thuyết, được mô tả có mỏ diều hâu dài, tóc trĩ, vẩy cá chép, móng chim ưng, đuôi công… Các bộ phận đều có ý nghĩa của nó: đầu đội công lý và đức hạnh, mắt tượng trưng cho mặt trời, mặt trăng, lưng cõng bầu trời, cánh là gió, đuôi là tinh tú, lông là cây cỏ, chân là đất. Như vậy nó tượng trưng cho bầu trời, khi nó bay hoặc múa  là tượng trưng cho sự hoạt động của vũ trụ. Vì thế phượng hoàng là hình tượng của thánh nhân, của hạnh phúc.

.

Vốn dĩ phượng hoàng là 1 cặp chứ không phải 1 con như  nhiều người lầm tưởng, con đực gọi là phượng 鳳, con cái gọi là hoàng 凰. Nhưng dần dà về sau, phượng hoàng lại bị coi là 1 loài chim cái, tương ứng đặt cạnh rồng (long) tạo thành cặp long phượng/long phụng.

.

1 điển tích khả nổi tiếng liên quan đến loài chim này là câu chuyện của Tư Mã Tương Như  gảy khúc Phượng cầu hoàng mà được vợ đẹp là nàng Trác Văn Quân, trong đó có mấy câu:

“Hữu diệm thục nữ tại khuê phường,

Thất nhĩ nhân hà sầu ngã trường.

Hà duyên giao cảnh vi uyên ương

Tương hiệt cương hề cộng cao tường.”

(Có cô gái đẹp ở đài trang, Nhà gần người xa não tâm tràng. Ước gì giao kết đôi uyên ương, Bay liệng cùng nhau thỏa mọi đường.)

.

Nguyễn Du từng viết trong Truyện Kiều:

“Khúc đâu Tư Mã phượng cầu,

Nghe ra như oán, như sầu phải chăng”

là do điển tích trên.

.

Tài năng sử dụng điển tích 1 cách phù hợp và phong phú của Nguyễn Du thật khó có ai sánh bằng, trong Truyện Kiều của cụ , lúc Từ Hải cùng Kiều gặp gỡ, cũng có câu:

“Trai anh hùng, gái thuyền quyên,

Phỉ nguyền bói phượng, đẹp duyên cưỡi rồng.”

Bói phượng” có nghĩa là kén được chồng tốt. Sách Tả Truyện có chép: Trần Trọng Kính sang nước Tề, được vua nước này cho coi việc công chính. Quan Đại Phu nước Tề có ý muốn gả con gái cho Trọng Kính. Người vợ liền bói một quẻ, bảo rất nên. Vì quẻ bói nói: “Phượng hoàng vu phi, hòa minh tương tương” nghĩa là phượng hoàng cùng bay, cùng hót vang vang.

.

.

3. Kỳ lân

Lân cũng như phượng, là 1 loài vật mang tính truyền thuyết trong tứ linh. Vốn dĩ, lân là tên con cái, con đực gọi là kỳ. Kỳ lân  có đầu nửa rồng nửa thú, đôi khi chỉ có một sừng, do không húc ai bao giờ nên sừng này là hiện thân của từ tâm.  Phần nhiều lân có sừng nai, tai chó, trán lạc đà, mắt quỷ, mũi sư tử, miệng rộng, thân ngựa, chân hươu, đuôi bò.

.

Thực ra trong tạo hình của người Việt chúng không tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc này. Chúng thường được thể hiện trong tư cách đội tòa sen, làm chỗ dựa cho Văn Thù bồ tát hay các Hộ Pháp, và nhiều khi ngồi trên đầu cột cổng hay xuất hiện trên mái nhà. Trong những tư cách này chúng xuất hiện cho sức mạnh của linh vật tầng trên, cho trí tuệ và như thể chúng có khả năng kiểm soát tâm hồn những người hành hương.

.

Đó là trong văn hóa Á Đông còn văn hóa phương Tây thì kỳ lân lại là 1 con vật thần thoại đơn giản hơn nhiều: 1 chú ngựa có 1 chiếc sừng phía trước và thường có thêm đôi cánh đẹp.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s